Zachodniopomorskie nazwy cz. 20: Plathe, Neudamm i Prillwitz

Maciej Pieczyński, maciej.pieczynski@mediaregionalne.plZaktualizowano 
Fot. Urząd Miasta Dębno<br><br>Geneza nazwy Dębna nie jest jednoznaczna. Nie wiadomo do końca, czemu ta malowniczo położona miejscowość ją zawdzięcza - słowiańskim dębom czy usypanym przez Niemców wałom.
Fot. Urząd Miasta DębnoGeneza nazwy Dębna nie jest jednoznaczna. Nie wiadomo do końca, czemu ta malowniczo położona miejscowość ją zawdzięcza - słowiańskim dębom czy usypanym przez Niemców wałom.
W tej części naszego cyklu odkrywamy korzenie nazw kilku niewielkich zachodniopomorskich miejscowości.

Plathe an der Rega - tak za czasów niemieckich, a więc do 1945 roku, brzmiała oficjalna nazwa miasteczka w powiecie gryfickim. W dosłownym tłumaczeniu z języka niemieckiego oznacza ona "Płoty nad Regą". Jak widać, nazwa miejscowości nie uległa znaczącej zmianie po włączeniu do Polski. Ten fakt świadczy niewątpliwie o tym, że miasto przez wieki niemieckiego panowania nie uległo germanizacji. Niemieckojęzyczna nazwa jest bowiem jedynie tłumaczeniem słowiańskiej, polskiej nazwy "Płoty".

Dąb, Damb, Damme. Dąb czy wał?

Słowiańska toponimia miejscowości tym bardziej jest zrozumiała, jeśli weźmiemy pod uwagę pochodzenie założyciela miasta. Prawa miejsce otrzymały Płoty w 1277 roku z rąk Dubisława, kaszubskiego wielmożnego. Później, na przestrzeni XIV wieku, lokowane na prawie lubeckim miasto często zmieniało właścicieli, pozostając jednak cały czas we władaniu rodów pomorskich.

Tak czy inaczej, nazwa Płoty wywodzi się najprawdopodobniej od wysokiego wału ziemnego - płotu, ostrokołu, który otaczał istniejącą tu osadę jeszcze przed lokacją miasta.

Dębno, miasto w powiecie myśliborskim, w przeszłości nazywane było także Dębnem Lubuskim. Do momentu włączenia miejscowości w granice Polski w 1945 roku, a więc w okresie administracji niemieckiej na tym terenie, oficjalną nazwą miasta było Neudamm, czyli Nowy Wał. Nawiązywała ona do pierwszej, zanotowanej w historii miejscowości nazwy, jaką było "Damme" (niem. Wały). Została ona zapisana w 1262 roku na kartach dokumentu pod tytułem "Codex diplomaticus Brandenburgensis". Dwadzieścia lat później odnotowano nazwę Nytamp. Późniejsze warianty toponimii miejscowości były

już transformacjami słowa Damme. I tak, w dokumentach na przestrzeni kolejnych wieków średnich i nowożytnych odnotowywane były: Dame (1337 rok), Obern Damme (1460), Tham (1540), Thamb (1566). Wreszcie ostatnia wersja, czyli Neudamm (Nowy Wał), zachowała się aż do 1945 roku.

Jak widać, pierwsze zapisy nazwy miejscowości pochodzą z czasów, kiedy te tereny należały już do sfery wpływów niemieckich. Wcześniej jednak był to obszar etnicznie bez wątpienia słowiański. Świadczyć o tym może nazwa, pod jaką najprawdopodobniej funkcjonowała miejscowa osada pomorska - Dębowa Góra.

Dąb oczywiście nieprzypadkowo znalazł się w genezie słowiańskiej miejscowości. I nie chodzi tu wyłącznie o święte drzewo pogańskich Słowian, symbolizujące siłę i długowieczność, ale także o "dębienie", czyli garbowanie.

I tutaj dochodzimy do momentu, w którym niemiecki wariant - Damme, czyli Wał - traci swoje historyczne uzasadnienie i trwałość semantycznych korzeni. Być może Damme to dalekie, fonetyczne echo słowiańszczyzny w języku niemieckim? Może zarządzający w średniowieczu miejscowością templariusze, i później lokujący miasto w XVI wieku Niemcy, nadając nazwę, nawiązywali właśnie do podobnie brzmiącej nazwy słowiańskiej, związanem z dębem (dąb - Damme). To jednak tylko niepotwierdzona hipoteza.

Tak czy inaczej, w 1945 roku pierwszą, tymczasową jeszcze, polską nazwą miejscowości było Dąb Nowy. 7 maja 1946 roku, na mocy zarządzenia Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych wprowadzona została nazwa Dębno.

Luby Lubin z żywotów Ottona

Jedną z najważniejszych historycznie miejscowości Pomorza Zachodniego jest niewątpliwie Lubin.

- To jedna z najwcześniej znanych osad pomorskich, wymieniana w żywotach św. Ottona z Bambergu, który wzniósł tu kościół i założył parafię - czytamy w publikacji "Dawne słowiańskie nazwy miejscowe Pomorza Szczecińskiego" pod redakcją Ewy Rzetelskiej-Feleszko i Jerzego Dumy. - Nazwa pochodzi zapewne od nazwy osobowej Luba, albo Łuba. W XVII wieku następuje zmiana samogłoski rdzennej z u na e. Za odczytaniem nazwy Ljubub przemawiają zapisy "Liubin" z 1124 roku (a więc z okresu wprowadzania na tych ziemiach chrześcijaństwa przez Ottona z Bambergu - red.), 1242.

Jednak najstarszy zapis dotyczący nazwy tej miejscowości, malowniczo położonej na wzgórzach nad Zalewem Szczecińskim (a przez to dysponującej świetnymi warunkami do obrony przed najazdami) pochodzi z 1124 roku i brzmi "Lubinum". W tym samym roku w dokumentach odnotowano też wspomnianą nazwę Liubin.

Dalej nazwa ewoluowała, zmieniając kolejno warianty: Lvbin (1181 rok), locum Lubyn (1186 - 1187), catrum Lubyn (1187). W 1217 roku po raz pierwszy w dokumentach pojawia się obecna nazwa Lubin. Później pojawiały się takie warianty: Lebbin, Lubbin, Lub.

Przelewać w Przelewicach. Między kamieniem a źdźbłem

Znana głównie z ogrodu dendrologicznego wieś Przelewice do 1945 roku, a więc za czasów administracji niemieckiej, funkcjonowała pod nazwą Prillwitz. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1521 roku. Wówczas wieś zapisana została w dokumentach pod nazwą Prülewitz. Dwa lata później odnotowano wariant Prulleuitze. Później miejscowość zmieniała nazwę kolejno na: Prollewiz, Prullevitz, Pruluitz, Prillwitz. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od nazwy osobowej Prilieva lub od nazwiska Przylewski, a te z kolei - od słowiańskiego czasownika prilievati, czyli "przylewać,

dolewać". Nazwa ta jeśli chodzi o swoje pochodzenie nie ma żadnych analogii wśród innych miejscowości Pomorza Zachodniego.

Płocin, niewielka miejscowość niedaleko Wolina, wbrew pozorom swojej nazwy nie zawdzięcza ani określonego gatunku rybie, ani płotom - palisadzie, otaczającej osadę w wiekach średnich. Różne jej warianty źródło mają najprawdopodobniej w... bułgarskim przymiotniku plesav (łysy). A dokładniej - w myśl tej hipotezy Płocin wywodzi swoją nazwę od nazwy osobowej Ples`, której korzenie znaczeniowe wyrastają właśnie z bułgarskiego przymiotnika.

Pletseuitzi, Plossin, Plotzin, Ploetzin - tak wyglądały warianty nazwy na przestrzeni dziejów. Nazwa Płocin funkcjonuje od 1945 roku.

Nie jest jednoznaczna etymologia nazwy Stobna - podszczecińskiej wsi, należącej do powiatu polickiego. Sama podstawa Stob-, Stop-, Step- występuje w wielu nazwach miejscowych, jednak jej pochodzenie nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięte.

Według części badaczy nazwę Stobna należy wywieść od słowa "stabis", co oznacza "kamień" w językach bałtyckich. Inni twierdzą, że bliższa historycznej prawdzie jest wersja pochodzenia nazwy wsi od st`b, co w językach słowiańskich oznaczało źdźbło.

Stöven - tak brzmiała ostatnia niemieckojęzyczna nazwa Stobna. Była ona germańskim wariantem słowiańskiej lub bałtyckiej nazwy. Na przestrzeni dziejów zmieniała się, przechodząc takie formy jak: villa Stebene, Stopele, Stobene, Stobe, Stuven, Staven, Stowen.

polecane: Flesz - e-papieros zagraża zdrowiu

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3